Ovo su nekada bili temelji Sarajeva, a danas su uglavnom zgarišta

Izvor: ilidzanski.com
Izvor: ilidzanski.com

Stotine uništenih firmi, ponajviše „zahvaljujući“ ratnoj krađi i katastrofalnoj privatizaciji, danas samo oronulim ostacima podsjećaju na vrijeme u kojem su hiljade radnika u njima zarađivali hljeb.

Bh. industrija je početkom 90-ih godina imala oko 1.000 kompanija koje su zapošljavale oko 500.000 radnika, a 12 velikih kompanija je nosilo industrijsku proizvodnju BiH. BiH je 1990. godine ostvarila suficit od pola milijarde dolara u trgovinskoj razmjeni sa svijetom.

Fabrika motora Sarajevo (FAMOS) je prije agresije zapošljavala 12.000 radnika u 12 svojih tvornica širom BiH. FAMOS je godišnje, samo prodajom motora i dijelova „Mercedes-Benzu“ zarađivao 15 miliona dolara, a godišnja prodaja je bila oko 400 miliona dolara. Uporedo sa razvojem FAMOS-a, razvijalo se i naselje Hrasnica, a u ukupnom prihodu cjelokupne ilidžanske privrede, Famos je učestvovao sa 42,5 posto.

Preko 10 posto nacionalnog dohotka cjelokupne sarajevske industrije ostvarivalo se u Famosu, dok je u njemu bio zaposlen svaki deseti radnik sarajevske industrije. Međutim, tokom agresije na BiH većina mašina iz fabrike biva ukradena.

Jedan dio je završio u pogonima FAMOS-a u Istočnom Sarajevu, a drugi kod komšija u Srbiju i Crnu Goru. Ukupna šteta je procijenjena na 480 miliona maraka.

„Francuski vojnici u sastavu IFOR-a pomagali su Srbima u odvoženju opreme. O tome svjedoče i videosnimke koje su pohranjene u Arhivu Četvrte motorizirane brigade.

Postoji mnogo dokaza da je većina mašina iz Hrasnice zavrsila u Famosu u Lukavici, ali je dobar dio otpremljen u susjednu SR Jugoslaviju u tvornice: „21. maj“ iz Beograda, FAP iz Priboja, „14. oktobar“ iz Kruševca, Crvena zastava iz Kragujevca, Željezara iz Nikšića….

Jedan od FAMOS-ovih partnera iz Slovenije poslao je u Sarajevo papir koji je stigao od njemačkog proizvođača mašina Klingelberg. Naime, predstavnici „21. maja“ iz Beograda tražili su od ove njemačke kompanije da im isporuči rezervne dijelove za nekoliko mašina, među kojima Gratomat 300 HG, koji je u periodu kupovine koštao dva miliona maraka.

Da bi znali o kojem rezervnom dijelu se radi, Nijemci su tražili da im se pošalje registarski broj mašina. Kada su ih, nakon kraćeg ustezanja, dobili i provjerili u svojoj arhivi, shvatili su da su to mašine koje su tokom 80-ih isporučili sarajevskom FAMOS-u.

Izvor: ilidzanski.com
Izvor: ilidzanski.com

Izvor: @ilidza.grad,
Foto: Jasmin M. (arhiva Famosa)